حسين سرودنشين

آرگونومي به مفهوم تطابق و سازگاري بين توانايي‌هاي جسمي و رواني انسان‌ها و ساير عناصر يك سيستم است.
آرگونومي از جهات مختلفي مورد بررسي قرار مي‌گيرد، مثل آرگونومي فيزيكي، روان‌شناسي و سازماني. آرگونومي فيزيكي بيشتر مربوط به ساختمان بيومكانيكي انسان كه به نوعي با فعاليت‌هاي فيزيكي مرتبط هستند، مربوط مي‌شود كه بحث ما نيز بيشتر مربوط به اين نوع آرگونومي است. اصول آرگونومي با طراحي و كاركردهاي آن ارتباط مستقيم دارد.
در دنياي طراحي مبلمان و دكوراسيون معمولا از سه كاركرد عمده و ويژه صحبت مي‌شود.
كاركرد سمبليك: كه بيشتر به بررسي چگونگي استفاده از سمبل‌ها و نمادها در طراحي مي‌پردازد و اينكه آيا يك محصول به استفاده كننده مي‌آيد يا خير.
كاركرد استتيك: بيشتر به تاثيرات متقابل فرم‌هاي اصلي و فرم‌هاي جانبي مي‌پردازد.
كاركرد عملكردي: آنچه كه در اين كاركرد بيشتر به آن توجه مي‌كنيم، قابل استفاده بودن محصول مي‌باشد. در اين كاركرد است كه بحث آرگونومي و استاندارد ساخت مطرح مي‌شود.
اصولا يك طراحي خوب بايد توانايي آن را داشته باشد كه آنچه را كه در پي گفتن آن است خوب بيان كند.
بر اساس نظر خيلي از كارشناسان اين صنعت، يك توليدكننده موفق مبلمان و دكوراسيون خواسته‌هاي مشتريان را در نظر گرفته، به گونه‌اي كه يك ارتباط منسجم با نوع كاركرد و مشتريان و نظرات آنها در خصوص نوع ساخت و شكل ظاهري محصول باعث ايجاد يك ارتباط خوب شوند.
يك توليد‌كننده موفق مبلمان اداري بايد توليدي ارائه دهد كه بر اصول آرگونومي تمركز داشته باشد. آرگونومي به صورتي بر روي مبلمان اثر مي‌گذارد كه در سلامت فيزيكي افراد تاثيرگذار باشد و با سلامت جسمي آنها ارتباط مستقيم داشته باشد.
اين گونه مي‌توان گفت كه توليدكنندگاني كه از اصول آرگونومي در طراحي محصولات خود استفاده مي‌كنند مي‌توانند با تغيير تكنولوژي و توسعه تحقيقات محصولات خود را نيز تغيير دهند.
آرگونومي صندلي‌هاي اداري
در اينجا در ادامه بحث هفته گذشته در خصوص صندلي اداري و كاري بايد نكات ذيل را اضافه كنيم، طراحي درست يا نادرست صندلي اداري رابطه مستقيمي با راحتي يا ناراحتي‌هاي كمر دارد.
احساس راحتي بيشتر باعث افزايش بازدهي كارمندان مي‌شود. صندلي بايد طوري طراحي شود كه امكان تغيير وضعيت بدن را براي كاربر تسهيل كند. طراحي بايد به صورتي باشد كه چنان آسايش كاربر را فراهم آورد كه كاربر براي رسيدن به راحتي مجبور نباشد دائما حركت كند. نحوه توزيع فشاري كه از صندلي بر بدن انسان وارد مي‌شود، اهميت بسياري دارد. توزيع نادرست فشار ممكن است باعث تنگي عروق خوني شود و در نتيجه در بدن فرد بيشتر احساس ناراحتي ايجاد كند.
شكل طراحي صندلي بايد عمل توزيع فشار براي افراد مختلف با فيزيك بدني متفاوت را به درستي انجام دهد.
براي دستيابي به چنين طراحي مناسبي بايد سازه‌هاي صندلي كوچك‌تر طراحي شوند. مواد سوسپانسيوني به جاي تشك‌هاي اسفنجي كمك شاياني به توزيع مناسب فشار مي‌كند.
توزيع فشار اهميت بسيار زيادي براي سلامتي اسكلت انسان دارد. صندلي كار بايد به گونه‌اي باشد كه دماي سطحي بدن كاربر را تغيير ندهد تا كاربر آسايش دمايي داشته باشد.
دماي محيط كار انسان بايد خنثي باشد تا باعث لرزيدن يا افزايش رطوبت سطحي پوست نشود.
روكش صندلي بايد نفوذپذير باشد تا بتواند تعادل دمايي ايجاد كند. در واقع صندلي‌ بايد توانايي تنفس داشته باشد.
براي آنكه به مناسب بودن صندلي خود پي‌ببريد كف دست را روي صفحه كيبورد قرار دهيد. بعد از اين كار به حالت آرنج دست خود را نگاه كنيد. آرنج دست شما بايد تقريبا زاويه 90درجه با بدن شما داشته باشد. در غير اين صورت ميزان ارتفاع صندلي را تنظيم كنيد به طوري كه زاويه آرنج شما 90 درجه بشود.
البته بايد به اين امر هم توجه كنيد كه ارتفاع صندلي شما هم نبايد از ارتفاعي كه در آن پاهاي شما بر روي زمين يا زيرپايي كه در زير ميز قرار مي‌گيرند،بالاتر باشد.
همچنين از روي حالت شانه‌هاي خود وقتي در پشت ميز نشسته‌ايد هم مي‌توان تشخيص داد كه آيا ميز با اندام شما متناسب است يا نه. اگر هنگام نشستن شانه‌هاي شما حالت معمولي به خود گرفتند ميز متناسب است، در غير اين صورت بايد به فكر ميز ديگري باشيد.
ارتفاع بيش از اندازه ميز باعث خستگي شانه‌هاي شما و در درازمدت آسيب به كتف و شانه شما مي‌شود. ميز كوتاه هم باعث خميدگي كمر شما و در درازمدت ايجاد قوس‌هاي معمول در ستون فقرات شما مي‌شود و اين روند در انتها به ايجاد خميدگي كه از آن به نام قوز ياد مي‌كنند، مي‌شود. در ضمن اين امر باعث تغيير نقطه ثقل بدن شما از حالت عادي آن و وارد كردن فشار غيرمعمول به ستون فقرات شما و در نهايت ساييدگي مهره‌ها و عوارض بعد از آن مي‌گردد.

در بعضي از ميزهاي مخصوص كامپيوتر بخشي از ميز داراي ارتفاعي بالاتر از ساير قسمت‌ها است. اين بخش براي گذاشتن مانيتور در نظر گرفته شده و تقريبا ميزهايي كه در بازار به اين عنوان عرضه مي‌شوند اندازه استانداردي براي اين كار دارند. اگر ميز را تنها براي كار با كامپيوتر مي‌خريد، توصيه ما به شما، استفاده از اين نوع ميزها است. چون با قرار دادن مانيتور بر روي اين قسمت خود به خود يكي ديگر از استانداردهاي Ergonomics را رعايت كرده‌ايد. چون قرار دادن مانيتور بر روي اين قسمت مي‌تواند از ابتلاي شما به ساييدگي مهره‌هاي گردن و نهايتا آرتروز گردن جلوگيري كند. قرار دادن مانيتور بر روي ميزهاي كاملا مسطح براي كارهاي مداوم از نظر علم Ergonomics صحيح نيست و بايد مانيتور را 5 الي 15 درجه از سطح افقي بالاتر قرار دهيد. با قرار دادن مانيتور بر روي اين قسمت ميز تا حد زيادي صفحه مانيتور به ارتفاع استاندارد خود نزديك مي‌شود. اگر شما ميز معمولي داريد، براي رعايت كردن اين استاندارد مي‌توانيد از پايه‌هاي فلزي متحركي كه جهت نگهداري مانيتورها در ارتفاع موردنياز شما طراحي شده‌اند و با پيچ به ميز شما متصل مي‌شوند، استفاده كنيد.اين نگهدارنده‌ها شبيه چراغ‌هاي مطالعه‌اي كه بيشتر در ميزهاي نقشه‌كشي استفاده مي‌شود هستند و قابليت تنظيم در هر ارتفاعي را دارند.
اگر هم به اين پايه‌ها اعتماد نداريد و نگران افتادن مانيتور از روي آن هستيد، مي‌توانيد خودتان بخش كوچكي با چوب بسازيد و مانيتور را روي آن قرار دهيد، در اين حالت مي‌توانيد از فضاي زير مانيتور هم جهت قرار دادن كتاب يا مجله استفاده كنيد. اين امر داراي مزيتي هم براي كساني كه ميز كوچكي جهت كار با كامپيوتر خريداري كرده‌اند دارد تا از فضاي اشغال شده توسط مانيتور هم استفاده كنند.
در بعضي از ميزهاي كامپيوتر هم بخشي كشويي جهت قرار دادن كيبورد در زير ميز در نظر گرفته شده ما استفاده از اين نوع ميزها را تنها در صورتي به شما توصيه مي‌كنيم كه به تايپ 10 انگشتي بدون نگاه كردن به صفحه كيبورد تسلط كامل داشته باشيد. چون در طراحي اين نوع ميزها محل قرارگيري كيبورد از سطح ميز پايين‌تر است و شما براي نگاه كردن به آن مجبور هستيد به ارتفاعي پايين‌تر از سطح ميز نگاه كنيد، در صورت عدم تسلط كامل به تايپ 10 انگشتي شما جهت كار با كيبورد مجبور هستيد مدام به صفحه كليد نگاه كنيد و اگر مجبور به انجام كاري طولاني‌مدت با صفحه كليد باشيد، فشار بسيار زيادي را به گردن شما وارد مي‌كند .